Prawo pracy - Personel od A do Z

» wyszukiwanie zaawansowane
Zarejestruj sięAby skorzystać
z pełnej wersji serwisu

Odprawa emerytalno-rentowa w pytaniach i odpowiedziach

Gdy pracownik pobiera emeryturę lun rentę i nadal pracuje, odprawa mu się nie należy, gdyż nie doszło do ustania stosunku pracy. A czy odprawa będzie mu przysługiwała z chwilą rozwiązania umowy? Orzecznictwo w tej sprawie jest niejednolite. Czy odprawę emerytalną należy wypłacić w dniu rozwiązania stosunku pracy, także wtedy, gdy decyzja przyznająca emeryturę została wydana później? A jak postąpić w przypadku, gdy pracownik został zatrudniony już po uzyskaniu uprawnień emerytalnych i w jego świadectwach pracy nie ma informacji, że odprawa emerytalna została mu wypłacona? Czy po rozwiązaniu stosunku pracy odprawę należy mu wypłacić? Czy wypłacać odprawę rentową jeszcze przed uzyskaniem przez byłego pracownika renty, czy też czekać z wypłatą do momentu potwierdzenia prawa do renty decyzją ZUS? Nasz ekspert rozstrzyga takie i podobne wątpliwości pracodawców. Zapoznajcie się z jego poradami, by wiedzieć, jak postąpić zgodnie z prawem, gdy znajdziecie się w podobnej sytuacji.

Jakie warunki trzeba spełnić, by otrzymać odprawę?

3 niezbędne warunki

Aby pracownik mógł uzyskać odprawę emerytalno-rentową:

  • musi spełniać warunki do przejścia na rentę lub emeryturę, określone przede wszystkim w ustawie o emeryturach i rentach z FUS,
  • musi zostać rozwiązana umowa o pracę oraz
  • musi istnieć związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę lub rentę.

Co oznacza „przejście na emeryturę”?

Świadczenie przedemerytalne - bez odprawy

Nabycie prawa do odprawy emerytalnej wiąże się wyłącznie z przejściem na emeryturę. Dlatego zdaniem Sądu Najwyższego:

  • odprawa nie przysługuje pracownikowi przechodzącemu na świadczenie przedemerytalne (wyrok SN z 6 maja 2003 r., I PK 257/02, OSNP 2004/15/267),
  • pracownik przechodzący na tzw. wcześniejszą emeryturę nabywa prawo do odprawy emerytalnej (wyrok SN z 11 stycznia 2001 r., I PKN 187/00, OSNAP 2002/18/poz. 429).

Moment wypłaty odprawy emerytalnej

Co do zasady - ale tylko w odniesieniu do odprawy emerytalnej (przy przejściu na emeryturę) - odprawę należy wypłacić w dniu rozwiązania stosunku pracy, także wtedy, gdy decyzja przyznająca emeryturę została wydana później (por. wyrok SN z 9 kwietnia 1998 r., I PKN 508/97, OSNAP 1999/8/267).

Uwaga!

Skoro wypłata odprawy powinna nastąpić w dniu rozwiązania stosunku pracy, a więc przed wydaniem decyzji przez ZUS, nie można uzależniać wypłaty od przedłożenia decyzji. Jeżeli jednak okaże się, że pracownik emerytury nie dostał, pracodawca może żądać zwrotu wypłaconej kwoty.

Czy odprawa należy się w przypadku pobierania emerytury bez zwalniania się u danego pracodawcy?

Gdy pracownik pobiera emeryturę/rentę i nadal pracuje, odprawa mu się nie należy, gdyż nie doszło do ustania stosunku pracy. Powstaje jednak wątpliwość, czy odprawa będzie mu przysługiwała z chwilą rozwiązania umowy. Orzecznictwo w tej sprawie jest niejednolite.

Zdaniem SN

Sąd Najwyższy prezentował pogląd, że jeśli pracownik pozostaje w stosunku pracy i jednocześnie pobiera emeryturę lub rentę (choćby w niepełnej wysokości) nie może otrzymać odprawy rentowej (emerytalnej) w razie rozwiązania stosunku pracy (por. uchwała SN z 4 czerwca 1991 r., I PZP 17/91, OSNCP 1992/3/37). Jednakże w ostatnich latach kierunek orzecznictwa jest korzystny dla pracownika. Mianowicie, skorzystanie przez niego z uprawnień emerytalnych w czasie trwania zatrudnienia nie pozbawia go prawa do odprawy emerytalnej w chwili, gdy nastąpi rozwiązanie stosunku pracy (np. wyrok SN z 13 kwietnia 1999 r., I PKN 654/98, OSNAPiUS 2000/13/502). Dlatego przyjmuje się, że pracownik powinien otrzymać odprawę, jeśli rozpoczął pracę u danego pracodawcy jeszcze nie jako emeryt, następnie nabył prawo do emerytury (została mu naliczona), ale nadal pracuje. Liczy się zmiana statusu z pracownika lub pracownika emeryta na status emeryta.

Przykład

Pracownik zaczął pobierać emeryturę w styczniu 2010 r., jednak nie zwolnił się wówczas z pracy u swojego pracodawcy. Zrobił to w czerwcu 2010 r. i od tego czasu pozostawał już wyłącznie na emeryturze.
A zatem dopiero w czerwcu należało mu wypłacić odprawę emerytalną.

Jeżeli zaś pracownik zostanie zatrudniony już po uzyskaniu uprawnień emerytalnych i nie ma w jego świadectwach pracy informacji, że odprawa emerytalna została mu wypłacona, po rozwiązaniu stosunku pracy odprawę należy mu wypłacić.

Co oznacza „przejście na rentę”?

Moment wypłaty odprawy

Przepisy (i orzecznictwo SN) nie przesądzają, czy należy wypłacać odprawę rentową jeszcze przed uzyskaniem przez byłego pracownika renty, czy też czekać z wypłatą do momentu potwierdzenia prawa do renty decyzją ZUS. Wydaje się, że dopuszczalne jest wstrzymanie się z wypłatą odprawy do momentu uzyskania pewnej informacji o uprawnieniach rentowych pracownika. Jeżeli pracownik renty nie uzyska, nie zostaną bowiem spełnione wszystkie przesłanki do wypłaty odprawy.

Zatem odprawę należy wypłacić:

  1. z chwilą ustania stosunku pracy, jeśli w chwili ustania stosunku pracy uprawnienia pracownika są stwierdzone decyzją organu ubezpieczeniowego, lub
  2. z chwilą ustalenia uprawnień pracownika przez organ ubezpieczeniowy po ustaniu stosunku pracy (zalecane).

Pracownik musi udowodnić, że ma prawo do odprawy

W każdym razie pracodawca ma prawo żądania od zatrudnionego, aby udowodnił fakt przejścia na rentę w celu wypłacenia mu należnej odprawy. Przepis nie określa formy dowodu - można poprzestać na oświadczeniu pracownika. Pracodawca nie ma obowiązku ustalania uprawnień pracownika do emerytury lub renty. Jednakże aby ustalić prawo pracownika do odprawy, pracodawca może również zażądać przedłożenia decyzji o przyznaniu emerytury lub renty. Nie wolno mu jednak żądać przedłożenia całej dokumentacji rentowej czy emerytalnej, gdyż ta nie jest niezbędna do ustalenia uprawnień do odprawy (art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych).

Uwaga!

Kopie uzyskanych przez pracodawcę dokumentów potwierdzających uzyskanie prawa do emerytury lub renty nie powinny być przechowywane w aktach osobowych pracownika, gdyż nie mają związku ani z nawiązaniem, ani z trwaniem ani z rozwiązaniem stosunku pracy. Powinny one natomiast znaleźć się w dokumentacji księgowej.

Zdaniem SN

Odprawa rentowa należy się pracownikowi wyłącznie w sytuacji ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy. To oznacza, że przejście na inne świadczenia rentowe, a zwłaszcza na rentę rodzinną, nie daje prawa do odprawy rentowej (wyrok SN z 9 grudnia 1999 r., I PKN 408/99, OSNAP 2001/9/305).

Zdaniem SN

Zdaniem SN

Zdaniem SN

Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika z winy pracodawcy (art. 55 § 11 kp) nie może być uznane za ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę. W tej sytuacji pracownikowi nie przysługuje odprawa, choćby przed rozwiązaniem stosunku pracy miał ustalone prawo do emerytury (wyrok SN z 16 listopada 2000 r., I PKN 81/00, OSNP 2002/11/265).

Czy prawo do odprawy można ograniczyć?

Zakładając, że umowa o pracę zostaje rozwiązana w październiku:

Przykład

Przykład obliczania odprawy gdy umowa została rozwiązana 30 października:
A. Wynagrodzenie w stałej wysokości + zmienne składniki wynagrodzenia
Pracownik otrzymywał wynagrodzenie zasadnicze w kwocie - 2.200 zł, dodatek stażowy - 240 zł oraz zmienną premię miesięczną w okresie lipiec-wrzesień w kwocie: 180 zł + 240 zł  + 360 zł = 780 zł, czyli przeciętnie 260 zł (780 : 3 =260 zł).
Odprawa: 2. 200 zł + 240 zł + 260 zł = 2.700 zł.
B. Wyłącznie zmienne składniki wynagrodzenia
Pracownik otrzymywał wynagrodzenie godzinowe 10 zł oraz zmienne premie miesięczną i kwartalną. W lipcu, sierpniu i wrześniu wypłacono mu wynagrodzenie zasadnicze w kwocie: 1.680 zł + 1.760 zł + 1.780 zł  = 5 .200 zł, premie miesięczne w kwocie: 249 zł + 310 zł + 160 zł  = 719 zł oraz w okresie 12 miesięcy poprzedzających październik - cztery premie kwartalne w wysokości: 600 zł + 400 zł + 700 zł + 700 zł = 2.400 zł.
Odprawa: [(5.200 zł + 719 zł) : 3] + [2.400 zł : 12] = 1.973 zł + 200 zł = 2.173 zł.
C. Zmienne składniki wynagrodzenia i nieobecność „chorobowa” w okresie, z którego ustala się podstawę wymiaru
Pracownik od 6 do 13 sierpnia przebywał na zwolnieniu lekarskim. W okresie 3 miesięcy (lipiec, sierpień, wrzesień) powinien przepracować 66 dni, a przepracował 60, uzyskując wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 4.800 zł i premie miesięczne w kwocie 572 zł. W sumie 5.372 zł.
Odprawa: [(5.372 zł : 60) x 65] : 3 = 5.819,66 zł : 3 = 1.939 zł.

Zdaniem SN

Zdaniem SN

Zdaniem SN

Jeśli jesteś zarejestrowanym użytkownikiem,
zapraszamy do zalogowania

Nie jesteś jeszcze czytelnikiem publikacji
"Prawo pracy - Personel od A do Z" ?

Tylko w naszej publikacji z dostępem on-line znajdziesz:

  • zasady i wyjątki dotyczące aktualnych problemów prawa pracy,
  • życiowe przykłady liczbowe i opisowe, które wyjaśnią Ci problemowe zagadnienia – zarówno te typowe, jak i nietypowe,
  • informacje o wchodzących zmianach, abyś mógł spokojnie i na czas na nie zareagować,
  • instrukcje krok po kroku, byś po kilku chwilach miał zupełną pewność, co i jak zrobić

Słowa kluczowe: emerytura | Odprawa | renta |
  • W serwisie:

    Aktualny numer Aktualny numer Archiwum numerów Archiwum numerów Tematyka Tematyka O poradniku O poradniku Regulamin Regulamin Reklama Reklama Aktualny numer Archiwum numerów Tematyka O poradniku Regulamin Reklama
Copyright © Prawo pracy - Personel od A do Z

Strona używa plików cookies.

Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.