Urlop wychowawczy jeszcze dłuższy - by pogodzić pracę z wychowywaniem dziecka i dostosować się do przepisów UE
Jakie są szanse w Polsce na to, by pracownik mógł sumiennie wypełniać swoje obowiązki w pracy, tak by nie odbywało się to kosztem wychowywania dziecka i kontaktu z nim, tak ważnego zwłaszcza w jego pierwszych latach życia? Dobra wiadomość: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej pracuje nad wdrożeniem unijnych przepisów, które mają ułatwić pracownikom godzenie pracy i życia rodzinnego. Rozważanych jest m.in. kilka wariantów zmian odnośnie urlopu wychowawczego, w tym także jego wydłużenie i możliwość wykorzystania dodatkowego urlopu tylko przez ojców.
Zostały nieco ponad 2 miesiące na dostosowanie polskich przepisów do regulacji unijnych
Zgodnie z przepisami dyrektywy Rady UE 2010/18/UE z 8 marca 2010 r. w sprawie wdrożenia zmienionego porozumienia ramowego dotyczącego urlopu rodzicielskiego zawartego przez BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP i ETUC oraz uchylającej dyrektywę 96/34/WE, do której Polska musi dostosować swoje przepisy krajowe do
8 marca 2012 r., każdy pracownik ma prawo do:
- urlopu rodzicielskiego z powodu narodzin dziecka lub przysposobienia dziecka, do czasu osiągnięcia przez nie pewnego wieku - wynoszącego maksymalnie 8 lat; urlop udzielany jest na co najmniej 4 miesiące, przy czym co najmniej 1 z 4 miesięcy przyznawany jest bez możliwości przenoszenia - ma to zachęcić do bardziej wyrównanego korzystania z urlopu przez oboje rodziców;
- powrotu do tej samej pracy lub, jeżeli nie jest to możliwe, do pracy równorzędnej bądź podobnej, zgodnej z umową o pracę lub stosunkiem zatrudnienia;
- wystąpienia o zmianę godzin pracy lub organizacji czasu pracy przez pewien okres po powrocie z urlopu.
Ponadto dyrektywa obliguje państwa członkowskie do wprowadzenia w swoich przepisach krajowych prawa pracowników do czasu wolnego od pracy z powodu działania siły wyższej związanej z pilnymi sprawami rodzinnymi, takimi jak choroba lub wypadek, wymagającymi natychmiastowej obecności pracownika. Państwa członkowskie mogą określić warunki udzielania czasu wolnego oraz ograniczyć to uprawnienie do limitu czasowego określonego w skali rocznej lub uzależnionego od danych sytuacji.
Powyższe przepisy dotyczą wszystkich pracowników, nie tylko kobiet, ale i mężczyzn, zatrudnionych:
- na podstawie umowy o pracę (w tym na czas określony), także w niepełnym wymiarze czasu pracy,
- na podstawie umowy o pracę z agencją pracy tymczasowej lub pozostających z taką agencją w stosunku pracy.
Polskie przepisy mogą być korzystniejsze dla pracowników
Wszystkie państwa członkowskie, w tym Polska, muszą dostosować swoje przepisy krajowe do powyższych regulacji - w sposób co najmniej określony w dyrektywie lub korzystniejszy dla pracowników. W tym zakresie państwa członkowskie mogą przede wszystkim:
- zadecydować, czy urlop rodzicielski jest przyznawany na zasadach pełnego czy niepełnego wymiaru czasu pracy, w częściach czy w formie systemu kredytu czasowego, uwzględniając potrzeby zarówno pracodawców, jak i pracowników;
- uzależnić przyznanie uprawnienia do urlopu rodzicielskiego od kwalifikującego okresu zatrudnienia lub stażu pracy, który nie może przekroczyć 1 roku (stosując ten przepis, państwa członkowskie zobligowane są zapewnić, aby przy obliczaniu okresu kwalifikującego do urlopu w przypadku kolejnych umów na czas określony zawieranych z tym samym pracodawcą uwzględniać sumy okresów obowiązywania tych umów);
- określić okoliczności, w których pracodawca ma prawo do odroczenia udzielenia urlopu rodzicielskiego z uzasadnionych przyczyn związanych z działalnością przedsiębiorstwa.
Dodatkowo kraje UE są zobligowane w swoich przepisach krajowych ustanowić terminy składania pracodawcom przez pracowników powiadomień o zamiarze skorzystania z urlopu rodzicielskiego, określających początek i koniec urlopu.
Państwa członkowskie zostały także zobowiązane do oceny potrzeb korzystania z urlopu rodzicielskiego przez rodziców dzieci niepełnosprawnych lub dotkniętych długotrwałą chorobą.
MPiPS rozważa kilka wariantów dostosowania polskiego prawa do prawa UE
Czasu na dostosowanie polskich przepisów do przepisów dyrektywy zostało niewiele, gdyż nieco ponad 2 miesiące. Państwa członkowskie mogą wprawdzie „kupić” sobie dodatkowy 1 rok czasu - do 8 marca 2013 r., jednak wiąże się to z usprawiedliwianiem przed Komisją Europejską.
W resorcie pracy trwają analizy dotyczące możliwych sposobów implementacji postanowień dyrektywy 2010/18/UE. Ze względu na to, że stanowi ona wdrożenie porozumienia ramowego partnerów społecznych na szczeblu europejskim szczególnie istotne znaczenie mają opinie i sugestie wyrażane przez krajowych partnerów społecznych. Resort pracy podkreślił, że nadal trwają konsultacje z przedstawicielami krajowych pracodawców i pracowników.
Nie znamy jeszcze ostatecznego kształtu, jednak z nieoficjalnych informacji, jakie uzyskaliśmy od Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, wynika, że rozważane są
3 warianty wdrożenia dyrektywy:
- 34 miesiące urlopu wychowawczego dla obojga rodziców plus 1 dodatkowy miesiąc urlopu tylko dla matki i tylko dla ojca, co łącznie daje 36 miesięcy urlopu, z zastrzeżeniem, że dodatkowe miesiące byłyby nieprzenoszalne,
- 35 miesięcy urlopu dla obojga rodziców plus dodatkowo miesiąc dla matki i ojca, co daje 37 miesięcy urlopu, z zastrzeżeniem, że niewykorzystanie nieprzenoszalnego urlopu przez jednego z rodziców nie wpływa na uprawnienia drugiego,
- możliwość skorzystania przez pracownika z innych uprawnień, przysługujących drugiemu z rodziców, np. przez ojca z urlopu macierzyńskiego w wymiarze 1 tygodnia.
Wiadomo też, że w Komisji Trójstronnej rozważa się
2 rozwiązania:
- 1 miesiąc urlopu dla ojców zostanie wygospodarowany z obecnego 36-miesięcznego urlopu wychowawczego albo też
- do obowiązujących 3 lat zostanie doliczone kolejne 30 dni urlopu dla ojca.
Który z powyższych wariantów zostanie statecznie przyjęty, przekonamy się wkrótce. Pracodawcy nie chcą wydłużać urlopu wychowawczego, z kolei związki zawodowe nie chcą się zgodzić na jego „obcinanie”.
Autor: Aneta Mościcka
specjalista prawa pracy
