TK otwiera ubezpieczonym i płatnikom drogę do ubiegania się o zwrot nadpłaconych składek
Od 2 lat zarówno ZUS, jak i ubezpieczeni (płatnicy) mają 10 lat na dochodzenie roszczeń z tytułu składek. Jednak do 7 maja 2008 r. ZUS był w tej kwestii na uprzywilejowanej pozycji - mógł dochodzić składek przez 10 lat, podczas gdy ubezpieczeni (płatnicy) mogli otrzymać zwrot nadpłaconych składek w terminie 5 lat. Najnowszy w tej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego otwiera ubezpieczonym i płatnikom składek drogę do ubiegania się o zwrot nadpłaconych wcześniej składek!
1. Obecnie termin na dochodzenie należności z tytułu składek jest taki sam dla ubezpieczonych (płatników) i ZUS
Dnia 8 maja 2008 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na mocy której ustalony został jednakowy dla obu stron - ZUS oraz ubezpieczonych (płatników) - 10-letni termin na dochodzenie należności z tytułu składek. W tym właśnie terminie ZUS może dochodzić od ubezpieczonych (płatników) składek nieopłaconych lub opłaconych w niższej wysokości, a ubezpieczeni (płatnicy) - ubiegać się o zwrot nadpłaconych składek. Po upływie 10 lat roszczenia z tego tytułu ulegają przedawnieniu.
2. Do 2008 r. ZUS stał na uprzywilejowanej pozycji…
Jednak termin dochodzenia roszczeń z tytułu składek jeszcze do 7 maja 2008 r. nie był jednakowy dla obu stron stosunku ubezpieczenia społecznego. Ubezpieczeni (płatnicy) mogli bowiem dochodzić zwrotu składek przez 5 lat (bez jakiejkolwiek możliwości przerwania ani zawieszeniu biegu tego terminu), natomiast roszczenia ZUS względem ubezpieczonych ulegały przedawnieniu po 10 latach, z możliwością przerwania zawieszeniem biegu przedawnienia m.in. wskutek wszczęcia postępowania ubezpieczeniowego.
3. Ubezpieczeni (płatnicy) mogą dochodzić roszczeń z tytułu nadpłaconych składek w terminie 10 lat
Mimo że przepisy zostały znowelizowane ponad 2 lata temu i obecnie 10-letni termin dochodzenia roszczeń z tytułu składek jest taki sam zarówno dla ZUS, jak i ubezpieczonych (płatników), niektórzy ubezpieczeni mają trudności z odzyskaniem nadpłaconych składek. Powodem jest przepis przejściowy, zgodnie z którym obowiązujące wcześniej terminy miały zastosowanie do spraw rozpoczętych przed wejściem w życie nowelizacji. Jedną z takich spraw zajął się ostatnio Trybunał Konstytucyjny.
TK: Terminy dochodzenia składek - takie same dla ZUS-u i ubezpieczonych (płatników)
Termin dochodzenia przez płatnika (ubezpieczonego) zwrotu od ZUS nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne [w zakresie, w jakim różnicuje pozycję ubezpieczonego (płatnika) i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - przyp. red.] jest niezgodny z konstytucją
(wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2010 r., P 29/08).
W uzasadnieniu TK stwierdził, że ZUS i płatnik reprezentują wspólną cechę istotną: są stronami stosunku ubezpieczenia społecznego - rozliczającymi wzajemne należności. Nie ma zatem okoliczności uzasadniających różnicowanie sytuacji ZUS i płatnika (ubezpieczonego) w tym zakresie.
Ponadto Trybunał podkreślił, że w omawianej sprawie problemem jest sama konstrukcja terminu określonego w art. 24 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ma to związek z brakiem możliwości zawieszenia bądź przerwania biegu terminu określonego w tym przepisie, a także z innymi elementami konstrukcji tego terminu:
- sposobem określenia początku biegu terminu oraz
- brakiem w niektórych przypadkach alternatywnej możliwości odzyskania nienależnie opłaconej składki po upływie wskazanego terminu.
Prowadzi to nie tylko do różnicowania sytuacji prawnej niektórych płatników względem ZUS, ale również w obrębie kategorii płatników (ubezpieczonych). Konstrukcja tego terminu powoduje, że prawa majątkowe płatnika (ubezpieczonego) okazują się iluzoryczne np. w sytuacji sporu o istnienie podstawy obowiązku składkowego, ponieważ nawet przy ich należytym dochodzeniu przed właściwym organem, niezawiniony przez płatnika (ubezpieczonego) upływ czasu prowadzi do wygaśnięcia tych praw - niezależnie od korzystnego dla płatnika rozstrzygnięcia sporu. Takie różnicowanie ochrony prawnej ZUS i płatnika przez przyznanie temu ostatniemu iluzorycznej ochrony praw majątkowych jest, w ocenie Trybunału, niedopuszczalne.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.
Podstawa prawna:- art. 24 ust. 7 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585),
- art. 3 ustawy z 28 marca 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. nr 67, poz. 411).
