Prawo pracy - Personel od A do Z

Od 1 stycznia 2010 r. pracownica, która wykorzystała podstawowy urlop macierzyński, może skorzystać jeszcze z dodatkowego urlopu macierzyńskiego. W trackie takiego urlopu pracownicy przysługuje zasiłek macierzyński.

W 2010 r. i w 2011 r. pracownica może skorzystać z:

• 2 tygodni dodatkowego urlopu macierzyńskiego - w razie urodzenia jednego dziecka lub
• 3 tygodni dodatkowego urlopu macierzyńskiego - w razie urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.

Wymiar dodatkowego urlopu macierzyńskiego będzie się zwiększał w kolejnych latach i będzie wynosić:

w 2012 i 2013 r.:

• 4 tygodnie - przy urodzeniu 1 dziecka,
• 6 tygodni - przy ciążach mnogich;

od 2014 r.:

• 6 tygodni - przy urodzeniu 1 dziecka,
• 8 tygodni - w razie urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.

Dodatkowy urlop macierzyński przysługuje pracownicy pod dwoma warunkami:

1. musi ona wykorzystać cały obligatoryjny urlop macierzyński oraz
2. złożyć stosowny wniosek, który pracodawca jest zobowiązany uwzględnić.

Pracownica musi przedłożyć pracodawcy odpowiedni wniosek na minimum 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Jeżeli pracownica nie dotrzyma tego terminu, pracodawca ma prawo odmówić jej udzielenia dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

Termin ten jest szczególnie istotny dla pracownic, które rozpoczęły swój urlop macierzyński w 2009 r., a kończą go w pierwszych dniach stycznia 2010 r. Ustawodawca nie zastrzegł, bowiem, że z prawa do dodatkowego urlopu macierzyńskiego będą mieli tylko ci pracownicy, którzy zaczną urlop podstawowy w 2010 r.

Z prawa do dodatkowego urlopu macierzyńskiego nie mogą jednak skorzystać pracownice, których podstawowy urlop macierzyński skończył się 31 grudnia 2009 r.

O dodatkowy urlop można wnioskować tylko raz. Oznacza to, że pracownik, który złożył wniosek o wykorzystanie np. 7 dni urlopu, nie może już później złożyć kolejnego wniosku o pozostałe 7 dni. Pracownik musi także pamiętać, że prawo do niego przysługuje bezpośrednio po urlopie podstawowym. Nie może więc zawnioskować o dodatkowy urlop macierzyński, który miałby się zaczynać np. tydzień po zakończeniu urlopu podstawowego.

Nowością jest także fakt, że ustawodawca wprost przewidział możliwość pracy na dodatkowym urlopie macierzyńskim u swojego pracodawcy. Pracownik korzystający z tego urlopu może podjąć pracę, ale w wymiarze nie wyższym niż 1/2 etatu. W takim przypadku dodatkowy urlop macierzyński udzielany jest na pozostałą część „brakującą” do całego etatu. Aby skorzystać z tej możliwości pracownik powinien złożyć pracodawcy odpowiedni wniosek w terminie 7 dni przed datą rozpoczęcia pracy na część etatu. We wniosku tym należy określić:

• wymiar czasu pracy oraz
• okres, przez który pracownik zamierza korzystać z uprawnienia.

Pracodawca nie może odmówić pracownikowi możliwości skorzystania z powrotu do pracy na część etatu.

W dwóch przypadkach z dodatkowego urlopu macierzyńskiego może skorzystać także pracownik będący ojcem dziecka.

Po pierwsze może złożyć pracodawcy odpowiedni wniosek, gdy matka dziecka po 14 tygodniach podstawowego urlopu zrezygnuje z dalszej jego części.

Po drugie - gdy pracownica wykorzysta cały podstawowy urlop, ale nie będzie wnosić o urlop dodatkowy. W takim przypadku pracownik ojciec w swoim wniosku (składanym również minimum 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu) musi podać termin zakończenia urlopu przez pracownicę.

Podczas wykorzystywania dodatkowego urlopu macierzyńskiego, czy to przez matkę, czy przez ojca dziecka, pracownicy korzystają z takiej samej ochrony przed zwolnieniem jak w trakcie podstawowego urlopu macierzyńskiego.

Kolejnym uprawnieniem związanym z rodzicielstwem, które weszło w życie od 1 stycznia 2010 r., jest urlop ojcowski. Docelowo będzie on miał długość 2 tygodni, ale w 2010 i 2011 r. będzie to 1 tydzień.

Warunkiem skorzystania z takiego urlopu jest wiek dziecka. Przysługuje on bowiem pracownikowi ojcu do czasu ukończenia przez dziecko 12 miesięcy. Do tego czasu pracownik ojciec może poprosić o niego w każdym czasie. Oznacza to, że może go wykorzystywać w okresie, kiedy matka dziecka przebywa na urlopie macierzyńskim czy wychowawczym, lub może z niego skorzystać, gdy pracownica powróci już do pracy.

Urlopu ojcowskiego pracodawca ma obowiązek udzielić na pisemny wniosek pracownika złożony w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.

Prawo do urlopu ojcowskiego przysługuje również pracownikowi ojcu dziecka urodzonego przed 1 stycznia 2010 r. Ważne jest, aby pracownik złożył wniosek z datą wykorzystywania urlopu po 1 stycznia 2010 r. i aby dziecko w okresie wykorzystywania tego urlopu nie miało więcej niż 12 miesięcy.

Pracownik ojciec korzystający z urlopu ojcowskiego podlega szczególnej ochronie:

• w razie zwolnienia pracownika w tym okresie i następnie przywrócenia go do pracy - pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy,
• w razie nieuzasadnionego rozwiązania umowy na okres próbny, umowy na czas określony lub na czas wykonywania określonej pracy - sąd musi uwzględnić żądanie pracownika o przywrócenie do pracy, chyba że przywrócenie do pracy jest niemożliwe z powodu ogłoszenia przez zakład likwidacji lub upadłości; wtedy sąd orzeknie o odszkodowaniu,
• na wniosek pracownika ojca - należy mu udzielić całego urlopu bieżącego i zaległego bezpośrednio po urlopie ojcowskim,
• jeżeli z powodu urlopu ojcowskiego pracownik nie może rozpocząć urlopu wypoczynkowego lub musi go przerwać - pracodawca jest zobowiązany przesunąć lub udzielić urlopu wypoczynkowego w innym terminie,
• pracownik ojciec korzysta również z pełnej ochrony przed zwolnieniem z pracy (tak jak pracownica przebywająca na urlopie macierzyńskim).

Także pracownicy, którzy przyjęli dziecko na wychowanie i wystąpili do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub którzy przyjęli dziecko na wychowanie w ramach rodziny zastępczej (z wyjątkiem zawodowych rodzin zastępczych), od 1 stycznia 2010 r. mają prawo do dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze:

• do 2 tygodni w razie przyjęcia jednego dziecka (docelowo - od 2014 r. - długość urlopu będzie wynosić do 6 tygodni, a w latach 2012-2013 do 4 tygodni),
• do 3 tygodni w razie przysposobienia więcej niż 1 dziecka (docelowo - w 2014 r. - długość urlopu wynosić będzie do 8 tygodni, a w 2012 i 2013 r. do 6 tygodni),
• do 1 tygodnia (docelowo w 2014 r. do 3 tygodni, a w 2011 i 2012 r. - 2 tygodnie) w razie przyjęcia na wychowanie dziecka w wieku do 7. lat, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia.

Dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, tak jak dodatkowy urlop macierzyński, jest udzielany jednorazowo na pisemny wniosek pracownika, składany w nieprzekraczalnym terminie 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

Podczas wykorzystywania dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego pracownik może łączyć korzystanie z tego urlopu z wykonywaniem u pracodawcy udzielającego urlopu pracy w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy.

Podjęcie pracy następuje na pisemny wniosek, składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy, w którym pracownica wskazuje wymiar czasu pracy oraz okres, przez który zamierza łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy na część etatu.

Prawo do dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługuje pracownikowi już po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania adopcyjnego. Pracownik ze złożeniem wniosku o dodatkowy urlop nie musi więc czekać na decyzję sądu. W razie zgonu pracownicy wykorzystującej dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko przysługuje prawo do niewykorzystanej części tego urlopu.

 

Przyjęta 5 listopada 2009 r. nowelizacja Kodeksu pracy wprowadza zasadę, iż pracownicy korzystający z urlopów na warunkach urlopu macierzyńskiego korzystają z takiej samej ochrony przed zwolnieniem jak pracownicy podczas „zwykłego” urlopu macierzyńskiego. Nowelizacja weszła w życie 6 stycznia 2010 r.