Prawo pracy - Personel od A do Z

Jednym z podstawowych obowiązków płatnika składek (np. pracodawcy) jest prawidłowe naliczanie i terminowe wpłacanie składek na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli płatnik opóźnia się z wpłatą należności z tytułu składek, może spodziewać się np. wezwania z ZUS do stawienia się w inspektoracie celem uregulowania zaległości.

Przedsiębiorcy skarżą się, że w wielu przypadkach, gdy płatnicy po otrzymaniu wezwania zgłaszają się do urzędów, ale nie mają środków, by swoje zadłużenie spłacić, nakładane są na nich kary w wysokości 5.000 zł. Takie postępowanie prawdopodobnie traktowane jest bowiem przez ZUS jako niestawienie się na wezwanie.

Ukarane osoby nie mogą udokumentować tego, że na wezwanie odpowiedziały, ponieważ ZUS nie wystawia zaświadczeń, jeśli wizyta w inspektoracie nie wiąże się ze spłatą zadłużenia.

Sprawą postępowania inspektorów ZUS wobec przedsiębiorców zalegających ze składkami zainteresowali się posłowie i wystosowali do Minister Pracy interpelację. Poproszono w niej, aby resort pracy ustosunkował się m.in. do kwestii: obowiązku wystawiania na prośbę osoby stawiającej się na wezwanie ZUS zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie się; systemu naliczania kar w przypadkach nieterminowej wpłaty składek ubezpieczeniowych oraz w związku z niestawiennictwem się w tej sprawie w inspektoracie ZUS; drogi odwoławczej wobec kar nakładanych w takich sytuacjach.

W odpowiedzi Ministerstwo Pracy wskazało, że w przypadku gdy płatnicy nie wywiązują się z obowiązku regulowania należności z tytułu składek, wówczas ZUS ma obowiązek przymusowego ich dochodzenia:

• w pierwszej kolejności wszczynane są działania przedegzekucyjne - wystawienie i wysłanie upomnienia (zgodnie z zawartym pouczeniem, należności wykazane w upomnieniu należy opłacić w terminie 7 dni, licząc od dnia doręczenia upomnienia, na wskazany numer rachunku bankowego);
• jeżeli należności nie zostaną uregulowane, wszczynane jest postępowanie egzekucyjne, co skutkuje powstaniem kosztów egzekucyjnych, również obciążających dłużnika.

Jak podkreślił resort pracy, tryb dochodzenia należności z tytułu składek nie przewiduje wzywania dłużników do oddziałów ZUS celem uregulowania należności - wpłaty z tego tytułu powinny zostać dokonane na wskazany numer rachunku bankowego.

Płatnicy składek, którzy mają przejściowe trudności w opłacaniu składek, mogą wystąpić z wnioskiem o odroczenie terminu ich płatności lub z wnioskiem o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. W takim przypadku nie są naliczane odsetki za zwłokę, począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku, lecz naliczana jest o połowę niższa opłata prolongacyjna. Pozwala to także na spłatę powstałego zadłużenia bez konieczności ponoszenia kosztów związanych z przymusowym ich dochodzeniem.

Zdaniem MPiPS nakładanie na przedsiębiorców nieopłacających składek kary pieniężnej w wysokości 5.000 zł w związku z niestawiennictwem na skierowane do nich wezwanie o uregulowanie zadłużenia, może dotyczyć stosowania art. 98 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym na płatnika składek lub osobę obowiązaną do działania w imieniu płatnika, którzy nie dopełniają obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie, może być nałożona kara grzywny w wysokości 5.000 zł.

Grzywna - tylko na podstawie decyzji sądu, w razie zawinionego działania płatnika

Płatnik składek ponosi odpowiedzialność za wykroczenie (nieterminowe opłacenie składek lub opłacenie ich w zaniżonej wysokości) tylko wtedy, gdy nieopłacenie składek ma charakter zawiniony. Nie popełnia natomiast wykroczenia, gdy nieopłacenie składek było spowodowane czynnikami obiektywnymi. Jednak ZUS nie rozstrzyga, czy w danym przypadku zostało popełnione wykroczenie. Może jedynie skierować do Policji zawiadomienie o popełnieniu wykroczenia (gdy z dokonanych ustaleń wynika, że płatnik składek prawdopodobnie w sposób zawiniony nie opłacił składek na ubezpieczenia społeczne). Policja natomiast przeprowadza postępowania wyjaśniające, a ostateczne stwierdzenie, czy płatnik składek ponosi odpowiedzialność za wykroczenie, następuje po przeprowadzeniu postępowania przed sądem.

Resort pracy podkreślił, że ZUS ma obowiązek potwierdzić złożenie podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia), jeśli wnoszący (płatnik składek) tego żąda.

Tym samym oddziały ZUS potwierdzają złożenie przez płatnika dokumentów - niezależnie od tego, czy wcześniej była kierowana korespondencja dotycząca np. zadłużenia na koncie. ZUS nie potwierdza natomiast faktu zgłoszenia się płatnika w odpowiedzi na wcześniejszą korespondencję.