Różne potrącenia z wynagrodzenia za pracę - kolejność potrącania
Załóżmy, że pracownik ma zadłużenie komornicze niealimentacyjne na kwotę 30.000 zł. Do tej pory miał potrącane nastepujące należności: zadłużenie względem zakładu - 250 zł miesięcznie (ogólna kwota 2.500 zł), składki na PZU - 40 zł, składki na związki - 12,50 zł, pożyczka mieszkaniowa - 75 zł miesięcznie (ogólna kwota 2.900 zł). Jak poprawnie obliczyć wynagrodzenie pracownika netto? Sprawdźcie, jak powinniście dokonywać potrąceń z wynagrodzenia za pracę przy zbiegu należności obligatoryjnych (bez zgody pracownika) i dobrowolnych (za pisemną zgodą pracownika).
Potrącenia bez zgody pracownika (obligatoryjne)
Z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu tylko następujące należności:
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
- zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,
- kary pieniężne przewidziane w art. 108 Kodeksu pracy (kary porządkowe).
Są to tzw. potrącenia obligatoryjne, dokonywane bez zgody pracownika i w podanej wyżej kolejności.
Ile powinno pracownikowi pozostać po potrąceniach?
Dokonując potrąceń, trzeba zachować dopuszczalne przepisami granice wysokości potrąceń:
- w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości 3/5 wynagrodzenia,
- w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości 1/2 wynagrodzenia.
W przypadku gdy w danym miesiącu z wynagrodzenia za pracę mają być potrącone należności alimentacyjne oraz inne, nie mogą one przekraczać łącznie 3/5 wynagrodzenia.
Jakie kwoty wynagrodzenia są wolne od potrąceń?
Przy dokonywaniu potrąceń pracodawca musi zachować u pracownika tzw. kwotę wolną od potaceń. Jest to zagwarantowana przepisami część pensji, którą pracownik musi otrzymać. Kwota ta nie występuje jedynie przy potrącaniu alimentów - w tym przypadku pracownik otrzymuje 2/5 wynagrodzenia, bez względu na to, ile ta część wynosi.
Wolna od potrąceń jest:
- kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
- 75% minimalnego wynagrodzenia - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,
- 90% minimalnego wynagrodzenia - przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 Kodeksu pracy.
Potrącenia za pisemną zgodą pracownika (dobrowolne)
Dopiero po dokonaniu potrąceń przymusowych, można dokonać potrącenia dobrowolnego - jeśli kwota wolna od potrąceń na to pozwoli.
Należy pamiętać, że należności inne niż ustawowe, tj. wymienione w akapicie Potrącenia bez zgody pracownika (obligatoryjne), mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.
W przypadku potrąceń dobrowolnych wolna od potrąceń jest:
- kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości 80% kwoty minimalnego wynagrodzenia netto - przy potrącaniu należności innych niż na rzecz pracodawcy,
- kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę netto - przy potrącaniu należności na rzecz pracodawcy.
Zdaniem PIP dla niepełnoetatowca kwoty wolne w każdym przypadku ustala się proporcjonalnie
Zgodnie z art. 871 Kodeksu pracy, jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, kwoty wolne od potrąceń ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Przepis ten dotyczy jednak tylko potrąceń obligatoryjnych. Czy zatem dokonując potrąceń dobrowolnych, za pisemną zgodą pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, należy stosować kwoty wolne jak dla pracownika pełnoetatowego?
Zdaniem PIP zarówno przy potrąceniach obligatoryjnych, jak i dobrowolnych, dokonywanych z wynagrodzenia za pracę pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, kwoty wolne od potrąceń ustala się w proporcji do wymiaru etatu.
Stanowisko Głównego Inspektora Pracy z 11 czerwca 2008 r., GPP-416-4560-327/08/PE
Ochrona przed potrąceniami obejmuje nie tylko wynagrodzenie zasadnicze
Przy dokonywaniu potrąceń z wynagrodzenia pracownika - zarówno obligatoryjnych, jak i dobrowolnych - warto pamiętać, że opisane powyżej zasady odnoszą się nie tylko do płacy zasadniczej, ale także do innych składników wynagrodzenia.
Ochrona przed potrąceniami przewidziana w Kodeksie pracy dotyczy bowiem wynagrodzenia za pracę w szerokim znaczeniu i obejmuje m.in.:
- premie,
- wynagrodzenie i dodatki za godziny nadliczbowe,
- dodatek: stażowy, za warunki pracy, nocny,
- odprawę emerytalną i nagrodę jubileuszową (wyrok SN z 17 lutego 2004 r., I PK 217/03, OSNP 2004/24/419),
- ekwiwalent za urlop wypoczynkowy (wyrok SN z 29 stycznia 2007 r., II PK 181/06, OSNP 2008/5-6/64),
- odprawę pieniężną z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika (wyrok SN z 14 listopada 1996 r., I PKN 3/96, OSNP 1997/11/193).
Jeśli w danym miesiącu pracownikowi są wypłacane składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy dłuższe niż 1 miesiąc, potrąceń należy dokonywać od sumy tych składników.
PrzykładZbieg potrąceń obligatoryjnych i dobrowolnych krok po krokuPracownik otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1.700 zł oraz premię uznaniową w kwocie 595 zł. Przysługują mu podwyższone koszty uzyskania przychodów oraz ulga podatkowa. Pracownik ma zadłużenie komornicze niealimentacyjne na kwotę 30.000 zł. Do tej pory miał potrącane: zadłużenie względem zakładu - 250 zł miesięcznie (ogólna kwota 2.500 zł), składki na PZU - 40 zł, składki na związki - 12,50 zł, pożyczka mieszkaniowa - 75 zł miesięcznie (ogólna kwota 2.900 zł).
Krok 1. Obliczenie kwoty netto wynagrodzenia pracownikaWynagrodzenie netto pracownika, łącznie z premią, wynosi 1.670,12 zł:
- 1.700 zł + 595 zł = 2.295 zł; podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne,
- 2.295 zł x 9,76% = 223,99 zł; składka na ubezpieczenie emerytalne,
- 2.295 zł x 1,5% = 34,43 zł; składka na ubezpieczenie rentowe,
- 2.295 zł x 2,45% = 56,23 zł; składka na ubezpieczenie chorobowe,
- 223,99 zł + 34,43 zł + 56,23 zł = 314,65 zł; suma składek na ubezpieczenia społeczne,
- 2.295 zł - 314,65 zł = 1.980,35 zł; podstawa wymiaru składki zdrowotnej,
- 1.980,35 zł x 9% = 178,23 zł; składka zdrowotna należna do ZUS,
- 1.980,35 zł x 7,75% = 153,48 zł; składka zdrowotna do odliczenia od podatku,
- 1.980,35 zł - 139,06 zł = 1.841,29 zł = 1.841 zł po zaokrągleniu; podstawa opodatkowania,
- (1.841 zł x 18%) - 46,33 zł = 285,05 zł; zaliczka na podatek,
- 285,05 zł - 153,48 zł = 131,57 zł ; po zaokrągleniu 132 zł; zaliczka do wpłaty do urzędu skarbowego,
- 2.295 zł - (314,65 zł + 178,23 zł + 132 zł) = 1.670,12 zł; kwota netto.
Krok 2. Potrącenia obligatoryjne (niewymagające zgody pracownika)Z powyższej kwoty (1.670,12 zł) można byłoby maksymalnie potrącić 835,06 zł, czyli połowę wynagrodzenia z tytułu zadłużenia komorniczego niealimentacyjnego. Jednak przy zachowaniu kwoty wolnej można ująć pracownikowi nie więcej niż 632,78 zł (1.670,12 zł - 1.037,34 zł kwota wolna w wysokości minimalnego wynagrodzenia netto dla pracownika z podwyższonymi kosztami uzyskania przychodów oraz ulgą podatkową).
Krok 3. Potrącenia dobrowolne (za pisemną zgodą pracownika)a) na rzecz pracodawcy
W związku z tym, że pozostała kwota wolna jest jednocześnie kwotą wolną przy potrąceniach dobrowolnych na rzecz pracodawcy pracownikowi nie można ich potrącić z wynagrodzenia.
b) na rzecz innych podmiotów niż pracodawca
Pracodawca może natomiast potrącić składki na PZU oraz na związki zawodowe, ponieważ w tym przypadku kwotą wolną jest 829,87 zł. Wobec tego pracownik ostatecznie dostanie na rękę 984,84 zł (1.037,34 zł - 52,50 zł).
Natomiast pozostałe należności, tzn. dwie raty pożyczek, których nie można potrącić z wynagrodzenia, pracownik może wpłacać do kasy zakładu pracy samodzielnie.
Podstawa prawna:- art. 87, art. 871, art. 91 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94).
Autor: Izabela Nowacka
