Zasady zawierania umów na czas określony po 1 stycznia 2012 r.
Przepisy ustawy antykryzysowej (tj. ustawy z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców; Dz.U. z 2009 r. nr 125, poz. 1035) obowiązywały od 22 sierpnia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. Przewidywały one ograniczenia w zawieraniu przez przedsiębiorców umów o pracę na czas określony, wskazując maksymalny okres ich trwania.
Uwaga! Od 1 stycznia 2012 r. zastosowanie znajduje znów art. 251 Kodeksu pracy limitujący liczbę kolejnych umów na czas określony zawieranych pomiędzy tam samym pracodawcą i tym samym pracownikiem.
Zasady zawierania umów na czas określony w okresie od 22 sierpnia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r.
W okresie od 22 sierpnia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. przedsiębiorcy mogli zawierać więcej niż dwie kolejne umowy na czas określony, jednak okres zatrudnienia na podstawie jednej umowy o pracę na czas określony lub na podstawie kolejnych takich umów, między którymi przerwa była krótsza niż 3 miesiące, nie mógł przekraczać 24 miesięcy (art. 13 ustawy antykryzysowej).
Przykład- Pracodawca zatrudniał od 1 września do 30 listopada 2009 r. pracownika na okres próbny. Następnie od 1 grudnia 2009 r. przez kolejne 24 miesiące, tj. do 30 listopada 2011 r., pracodawca ten mógł podpisać z pracownikiem jedną umową na czas określony. Od 1 grudnia 2011 r., jeżeli chciał dalej zatrudniać pracownika, był zobowiązany zawrzeć umowę o pracę na czas nieokreślony.
- W okresie od 1 grudnia 2009 r. do 30 listopada 2011 r. pracodawca mógł także zawierać z tym samym pracownikiem kilka umów na czas określony - tak, by zapewnić sobie większą elastyczność i nie wypłacać odpraw w razie nieprzedłużenia umowy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Mógł zatem podpisać jedną umowę na czas określony na 7 miesięcy (od 1 grudnia 2009 r. do 30 czerwca 2010 r.), drugą na 7 miesięcy (od 1 lipca 2010 r. do 31 stycznia 2011 r.) i trzecią na 10 miesięcy (od 1 lutego do 30 listopada 2011 r.). Jeśli pracodawca nadal chciał zatrudniać pracownika, od 1 grudnia 2011 r. musiał zawrzeć z nim umowę na czas nieokreślony.
- Oczywiście strony mogły zdecydować się na zawarcie umowy na czas nieokreślony od razu po umowie na okres próbny lub też po pierwszej umowie na czas określony trwającej od 1 grudnia 2009 r. do 30 czerwca 2010 r.
Uwaga! Zasada maksymalnie 24-miesięcznego okresu obowiązywania umowy na czas określony w okresie od 22 sierpnia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. dotyczyła również umów na zastępstwo.
Zawieranie umów terminowych po 1 stycznia 2012 r.
Od 1 stycznia 2012 r. w zakresie zawierania umów na czas określony przedsiębiorców znów obowiązuje art. 251 kp. Wprowadza on zasadę, że jeżeli poprzednio te same strony dwukrotnie zawarły umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy, kolejna (trzecia) umowa na czas określony musi być umową na czas nieokreślony, jeśli przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy o pracę nie przekroczyła 1 miesiąca.
Działa w tym przypadku zasada automatyzmu, zgodnie z którą trzecia umowa na czas określony zawarta w takich warunkach przekształca się z mocy prawa, niezależnie od woli stron, w umowę bezterminową.
Natomiast miesięczny okres przerw między kolejnymi umowami należy rozumieć jako 30 dni (zgodnie z art. 114 kc w zw. z art. 300 kp - wyrok SN z 15 lutego 2000 r., sygn. akt: I PKN 512/99, publ.: OSNAPiUS 2000/15/3). Oznacza to, że „przekroczenie jednego miesiąca”, w rozumieniu art. 251 kp, następuje, gdy przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy trwa co najmniej 31 dni. Wówczas liczenie umów na czas określony zaczyna się od początku. Oczywiście przy obliczaniu 30-dniowego terminu trzeba brać pod uwagę kolejne dni kalendarzowe, z uwzględnieniem niedziel i świąt (a nie jedynie harmonogramowe dni pracy pracownika).
Należy również pamiętać o orzeczeniach SN, w myśl których długie, tj. 9-, 5-, a nawet 3-letnie umowy o pracę na czas określony mogą być uznane przez sąd za umowy na czas nieokreślony, jeśli nie uzasadnia tego zadanie określone w czasie, do wykonania którego pracownik został zatrudniony oraz interes obu stron stosunku pracy (wyrok SN z 25 października 2007 r., sygn. akt: II PK 49/07; wyrok SN z 7 września 2005 r., sygn. akt: II PK 294/04, publ.: OSNP 2006/13-14/207).
Do limitu umów na czas określony nie wlicza się: - umów na okres próbny (wyrok SN z 7 lutego 2001 r., sygn. akt: I PKN 229/00, publ.: OSNP - wkł. 2001/13/8),
- umów o pracę na czas wykonania określonej pracy,
- umów w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy,
- umów na czas określony zawartych w celu wykonywania pracy o charakterze dorywczym lub sezonowym (np. umów na czas określony zawieranych z palaczami) albo zadań realizowanych cyklicznie.
Umowy zawierane „na przełomie” obowiązywania ustawy antykryzysowej i art. 251 kp
Należy pamiętać o konieczności stosowania przepisów przejściowych ustawy antykryzysowej. Zgodnie z nimi umowy na czas określony zawarte przed 22 sierpnia 2009 r. i trwające dłużej niż do 31 grudnia 2011 r. nie są objęte przepisami ustawy i rozwiązują się z upływem terminu, na który zostały zawarte (art. 35 ust. 3 ustawy antykryzysowej). Oznacza to, że wliczamy je do limitu maksymalnie dwóch kolejnych umów na czas określony, ale nie obowiązuje ich limit czasu trwania, tj. limit 24 miesięcy.
PrzykładPracodawca zawarł z pracownikiem umowę na okres próbny od 1 października do 31 grudnia 2007 r. Następnie pierwszą umowę na czas określony od 1 stycznia do 31 grudnia 2008 r. Potem drugą umowę na czas określony od 1 stycznia 2009 r. do 31 stycznia 2012 r. Ponieważ druga umowa na czas określony została zawarta przed dniem wejścia w życie ustawy antykryzysowej (przed 22 sierpnia 2009 r.) na okres trwający dłużej niż okres obowiązywania ustawy antykryzysowej (tj. dłużej niż do 31 grudnia 2011 r.), nie stosuje się do niej 24-miesięcznego ograniczenia czasowego. Stosuje się natomiast limit liczby umów na czas określony, co oznacza, że od 1 lutego 2012 r. pracodawca, chcąc dalej zatrudniać pracownika, musi zawrzeć z nim umowę na czas nieokreślony.
Przepisy przejściowe ustawy antykryzysowej stanowią, żedo umów o pracę zawartych na czas określony trwających w dniu 1 stycznia 2012 r. stosuje się art. 251 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
PrzykładPracodawca zatrudnia pracownika od 1 października do 31 grudnia 2009 r. na okres próbny. Następnie - na podstawie trzech kolejnych umów na czas określony:
- od 1 stycznia do 31 lipca 2010 r. (7 miesięcy),
- od 1 sierpnia 2010 r. do 28 lutego 2011 r. (7 miesięcy),
- od 1 marca do 31 grudnia 2011 r. (10 miesięcy).
Od 1 stycznia 2012 r. pracodawca może zawrzeć kolejną umowę na czas określony. Będzie ona pierwszą umową na czas określony wliczaną do limitu liczby umów. Oznacza to, że pracodawca będzie mógł zawrzeć z pracownikiem jeszcze jedną umowę na czas określony.
Pracodawca zatrudnia pracownika od 1 listopada 2009 r. do 1 stycznia 2010 r. na okres próbny. Następnie - na podstawie trzech kolejnych umów na czas określony:
- od 1 lutego do 31 sierpnia 2010 r. (7 miesięcy),
- od 1 września 2010 r. do 31 marca 2011 r. (7 miesięcy),
- od 1 kwietnia 2011 r. do 31 stycznia 2012 r. (10 miesięcy).
Ostatnia umowa na czas określony, która trwa w dniu 1 stycznia 2012 r., jest jednocześnie pierwszą umową na czas określony wliczaną do limitu liczby umów na czas określony. To oznacza, że pracodawca będzie mógł zawrzeć z pracownikiem jeszcze tylko jedną umowę na czas określony.
Podstawa prawna:- art. 251 Kodeksu pracy,
- art. 13 oraz art. 34 ust. 2 ustawy z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz.U. z 2009 r. nr 125, poz. 1035).
Autor: Iwona Jaroszewska-Ignatowska,
radca prawny, prowadząca Kancelarię Prawa Pracy
