ZA NIEODPROWADZANIE SKŁADEK ZUS TYLKO JEDNA KARA
Pracodawcy (płatnicy składek), którzy nie odprowadzają składek lub odprowadzają je w nienależytej wysokości, muszą liczyć się z surowymi sankcjami ze strony ZUS. Niedawny wyrok Trybunału Konstytucyjnego daje jednak nadzieję, że sankcje te będę nieco łagodniejsze. TK orzekł bowiem, że za ten sam czyn (nieodprowadzenie lub odprowadzenie w nienależytej wysokości składek ZUS) płatnika składek można ukarać tylko jedną karą!
Płatnikowi składek, oprócz dodatkowej opłaty, grożą sankcje karne
Jednym z podstawowych obowiązków płatników składek jest obliczanie, pobieranie i odprowadzanie składek w należytej wysokości do ZUS.
Płatnik, który nie wywiązuje się z tego obowiązku, może być ukarany przez ZUS dodatkową opłatą w wysokości nawet do 100% nieopłaconych składek (art. 24 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz karą grzywny do 5.000 zł, przewidzianą w art. 98 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Oprócz tego płatnikowi w takiej sytuacji może być także wymierzona jedna z kar przewidzianych w art. 218 § 1 Kodeksu karnego - jeśli nieopłacenie przez płatnika będącego osobą fizyczną składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne doprowadziłoby do naruszenia praw pracownika wynikających ze stosunku ubezpieczenia społecznego (np. prawa do pomocy medycznej lub prawa do emerytury bądź renty), mającego charakter uporczywy.
Nie można karać dwukrotnie za jeden czyn
Kwestią podwójnego karania płatników składek za jeden czyn zajął się Trybunał Konstytucyjny.
Zdaniem TK
Artykuł 218 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny oraz art. 24 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez to, że dopuszczają wobec tej samej osoby fizycznej, za ten sam czyn, odpowiedzialność za przestępstwo i dodatkową opłatę, o której mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, są niezgodne z art. 2 konstytucji, z art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego 22 listopada 1984 r. w Strasburgu oraz z art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r.
Artykuł 98 ust. 1 pkt 1 i art. 98 ust. 2 w związku z art. 98 ust. 1 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez to, że dopuszczają wobec tej samej osoby fizycznej, za ten sam czyn, odpowiedzialność za wykroczenie i dodatkową opłatę, o której mowa w art. 24 ust. 1 tej ustawy, są niezgodne z art. 2 konstytucji, z art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz z art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2010 r., P 29/09
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego dodatkowa opłata określona w art. 24 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mimo swojej nazwy, nie ma na celu zrekompensowania ZUS nieopłacenia w terminie składek (tę funkcję pełnią odsetki od zaległych składek). Jest rodzajem tzw. kary administracyjnej, która pełni funkcję represyjno-prewencyjną (dyscyplinującą), zbliżoną do funkcji kar za wykroczenie lub przestępstwo. Z tą różnicą, że jej wymierzenie nie jest, według prawa, uzależnione od wykazania winy „sprawcy”, chociaż w praktyce przy jej stosowaniu uwzględnia się przyczyny niewywiązania się przez płatnika z tego obowiązku, w tym winę „sprawcy”.
W ocenie Trybunału obecny stan prawny narusza konstytucyjna zasadę, zgodnie z którą nie można orzekać dwa razy w tej samej sprawie, przeciw temu samemu oskarżonemu. Wyrok ten jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.
Przepisy tracą moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku TK w Dzienniku Ustaw (wyrok został ogłoszony w Dz.U. z 30 listopada 2010 r. nr 225, poz. 1474). W okresie odroczenia ustawodawca powinien doprowadzić do takiej zmiany w prawie, by przy istnieniu sankcji za uchylenie się od obowiązku opłacania składek nie mogło dochodzić do wielokrotnego karania płatników tych składek będących osobami fizycznymi za ten sam czyn. Jednak już w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisów uznanych za niekonstytucyjne sądy i inne organy kompetentne do nakładania przewidzianych w nich sankcji powinny uwzględniać przedstawiony wyrok TK.
PIP RAMIĘ W RAMIĘ Z ZUS - POROZUMIENIE ZAWARTE
Państwowa Inspekcja Pracy i Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawarły porozumienie w sprawie współdziałania obu urzędów. Dotyczy ono podejmowania działań mających na celu przeciwdziałanie nielegalnemu zatrudnieniu, eliminowanie zagrożeń wypadkowych i chorobowych oraz obniżanie poziomu ryzyka zawodowego w procesach pracy. Inspektorzy PIP odwiedzający pracodawców już przed kontrolą będą dysponować informacjami o płatnikach składek!
Głównym celem zawartego porozumienia jest zacieśnienie współpracy PIP i ZUS w zakresie wymiany informacji o pracodawcach (płatnikach składek) i pracownikach (ubezpieczonych).
Instytucje mają także współdziałać w zakresie podnoszenia kwalifikacji swoich pracowników (przez opracowywanie programów szkoleń, wymianę wykładowców oraz zapewnienie pracownikom udziału w kursach i szkoleniach organizowanych przez oba urzędy) oraz wspólnego inicjowania zmian w przepisach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.
Państwowa Inspekcja Pracy i Zakład Ubezpieczeń Społecznych będą ponadto wymieniać się informacjami uzyskanymi w trakcie kontroli przeprowadzanych u pracodawców (płatników składek).
PIP będzie otrzymywać ze strony ZUS:
- zbiorcze dane statystyczne o odszkodowaniach wypłaconych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz
- dane jednostkowe o płatnikach składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy.
Z kolei PIP będzie informować ZUS o stwierdzonych w czasie kontroli przypadkach naruszenia przepisów w zakresie ubezpieczeń społecznych, czyli o:
- nieprzestrzeganiu obowiązku dokonywania zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych,
- nieopłacaniu lub zaniżaniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP, FGŚP i FEP,
- uchybieniach dotyczących wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
ZUS natomiast ma informować inspekcję pracy o wynikach postępowania w sprawie powyższych nieprawidłowości.
ŹRÓDŁO
- www.zus.pl
- www.pip.gov.pl
