Prawo pracy - Personel od A do Z

Wszystko zaczęło się w słonecznej Hiszpanii, gdzie pracownik P.M. Roca Álvarez zwrócił się do swojego pracodawcy o udzielenie przerwy w pracy, zwanej „przerwą na karmienie”. Pracodawca odmówił mu udzielenia tej przerwy, uzasadniając, że matka dziecka P.M. Roki Álvareza nie była pracownikiem najemnym, lecz osobą prowadzącą działalność na własny rachunek.

Warto w tym miejscu wspomnieć, iż w świetle przepisów hiszpańskiego Kodeksu pracy prawo do 1-godzinnej przerwy w pracy przysługuje zarówno matce, jak i ojcu dziecka. Jednak w przypadku pracownika ojca udzielenie przerwy na karmienie było (w dniu wniesienia skargi) dodatkowo obwarowane warunkiem pozostawania obojga rodziców dziecka w stosunku pracy. Warunek ten nie dotyczył natomiast pracownicy - matki dziecka, która miała prawo do przerwy bez względu na to, czy ojciec dziecka jest pracownikiem najemnym, czy też np. prowadzi działalność na własny rachunek.

Pracownik, któremu pracodawca odmówił udzielenia przerwy na karmienie, zaskarżył tę decyzję do sądu pracy. Sąd uznał z kolei, że z uwagi na to, iż żądana przerwa jest zastrzeżona dla pracownic, przyznaje się ją wyłącznie matkom. Ponadto prawo do skorzystania z przerwy przysługuje matkom, które mają status pracownika najemnego, którego to warunku nie spełniała matka dziecka P.M. Roki Álvareza. W konsekwencji skarga pracownika została oddalona.

Sprawa, na skutek skargi pracownika hiszpańskiego, trafiła do rozpoznania przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości.

Wbrew temu, co mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka, w omawianej sprawie nie chodziło o prawo pracownika ojca do przerwy na karmienie, ale o wykładnię przepisów dyrektywy Rady 76/207/EWG z 9 lutego 1976 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy. Przepisy ww. dyrektywy wprowadzają zasadę równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie zatrudnienia, w tym awansu zawodowego, a także warunków pracy oraz zabezpieczenia społecznego. Zasada równego traktowania oznacza brak dyskryminacji, zarówno pośredniej, jak i bezpośredniej, ze względu na płeć oraz pociąga za sobą konieczność zapewnienia mężczyznom i kobietom takich samych warunków.

Postanowienia hiszpańskiego Kodeksu pracy, przewidującego, że matka dziecka mająca status pracownika najemnego może korzystać z przerwy na karmienie w ciągu pierwszych 9 miesięcy po urodzeniu dziecka, podczas gdy pracownik płci męskiej, ojciec dziecka mający ten sam status, może korzystać z tej przerwy wyłącznie wtedy, gdy matka dziecka również ma status pracownika najemnego, są niezgodne z prawem Unii Europejskiej (wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 30 września 2010 r., sygn. akt C-104/09).

W uzasadnieniu wyroku w omawianej sprawie ETS podkreślił, że z hiszpańskiego Kodeksu pracy wynika, iż matki mające status pracownika najemnego zawsze mogą korzystać z przerwy zwanej „przerwą na karmienie”, podczas gdy ojcowie mający status pracownika najemnego mogą z niej skorzystać tylko, jeśli matka ich dziecka również ma taki status. Oznacza to, że kryterium bycia rodzicem nie jest wystarczające, aby umożliwić mężczyznom mającym status pracownika najemnego skorzystanie z przerwy, ale wystarcza dla kobiet o identycznym statusie pracowniczym.

ETS podkreślił, że sytuacje pracownika płci męskiej i pracownika płci żeńskiej, odpowiednio ojca i matki małych dzieci, są porównywalne ze względu na konieczność, w jakiej mogą się znaleźć, obniżenia dziennego wymiaru czasu pracy w celu opiekowania się dzieckiem.

Zdaniem ETS odmowa skorzystania z przerwy na karmienie przez ojców mających status pracownika najemnego tylko na tej podstawie, że matka dziecka nie ma tego statusu, może skutkować tym, iż kobieta, taka jak matka dziecka P.M. Roki Álvareza, która prowadzi działalność na własny rachunek, musi ograniczyć swoją działalność zawodową i sama ponosić obciążenie wynikające z narodzin jej dziecka bez możliwości otrzymania pomocy od ojca dziecka.