Ochrona przed nierównym traktowaniem - także dla zleceniobiorców oraz osób prawnych?
W Sejmie trwają prace nad projektem ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Projekt stanowi odpowiedź na zarzuty stawiane Polsce przez Komisję Europejską i Europejski Trybunał Sprawiedliwości w zakresie niedostosowania polskiego prawa do unijnych regulacji. Ochroną przed nierównym traktowaniem mają być objęte osoby fizyczne (np. zleceniobiorcy) oraz osoby prawne i jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.
Nierówne traktowanie bezwzględnie zabronione…
Zgodnie z projektem pod pojęciem nierównego traktowania należy rozumieć traktowanie osób fizycznych w sposób będący jednym lub kilkoma z następujących zachowań: dyskryminacją bezpośrednią, dyskryminacją pośrednią, molestowaniem, molestowaniem seksualnym, a także mniej korzystnym traktowaniem osoby fizycznej wynikającym z odrzucenia molestowania lub molestowania seksualnego lub podporządkowania się molestowaniu lub molestowaniu seksualnemu, oraz zachęcanie do takich zachowań i nakazywanie tych zachowań.
Nierówne traktowanie ma być bezwzględnie zabronione w zakresie:
- podejmowania kształcenia zawodowego, w tym dokształcania, doskonalenia, przekwalifikowania zawodowego oraz praktyk zawodowych,
- warunków podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej lub zawodowej, w tym w szczególności w ramach stosunku pracy albo pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej,
- przystępowania i działania w związkach zawodowych, organizacjach pracodawców oraz samorządach zawodowych, a także korzystania z uprawnień przysługujących członkom tych organizacji,
- dostępu i warunków korzystania z: instrumentów rynku pracy i usług rynku pracy określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zabezpieczenia społecznego, opieki zdrowotnej, oświaty i szkolnictwa wyższego, usług, w tym usług mieszkaniowych, rzeczy oraz nabywania praw i energii, jeżeli są one oferowane publicznie.
Co istotne - przepisy ustawy będą miały zastosowanie nie tylko do osób fizycznych (np. osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych), ale także (w określonym zakresie) do osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Z regulacji przewidzianych w ustawie mają być natomiast wyłączeni pracownicy - w zakresie, w jakim kwestie równego traktowania regulują przepisy Kodeksu pracy.
…ale w uzasadnionych prawem przypadkach możliwe odmienne traktowanie
Projekt ustawy, obok zakazu naruszania zasady równego traktowania, dopuszcza - w określonych przypadkach - odmienne traktowanie. Zgodnie z postanowieniami projektu ustawy ma być ono dopuszczalne m.in.:
co do możliwości i warunków podejmowania i wykonywania działalności zawodowej oraz podejmowania, odbywania i ukończenia nauki w zakresie kształcenia zawodowego, w tym w zakresie studiów wyższych, jeżeli rodzaj lub warunki wykonywania danej działalności zawodowej powodują, że przyczyna odmiennego traktowania jest rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym stawianym danej osobie fizycznej, proporcjonalnym do osiągnięcia zgodnego z prawem celu różnicowania sytuacji tej osoby,
ze względu na wiek - gdy odmienne traktowanie jest obiektywnie i racjonalnie uzasadnione celem zgodnym z prawem, w szczególności celami kształcenia zawodowego, pod warunkiem że środki służące realizacji tego celu są właściwe i konieczne lub gdy odmienne traktowanie polega na ustalaniu do celów zabezpieczenia społecznego różnych zasad przyznawania lub nabycia prawa do świadczeń, w tym różnych kryteriów wieku do obliczania wysokości świadczeń; w przypadku pracowniczych programów emerytalnych takie odmienne traktowanie jest dopuszczalne, pod warunkiem że nie stanowi dyskryminacji ze względu na płeć.
Naruszenie zasady równego traktowania trzeba będzie uprawdopodobnić, a nie udowodnić
Z tytułu naruszenia zasady równego traktowania osobie pokrzywdzonej przysługiwać będzie odszkodowanie. Ciężar dowodu w tej sprawie spoczywał będzie na tym, któremu zarzucono naruszenie zasady równego traktowania. Osoba pokrzywdzona będzie natomiast musiała jedynie uprawdopodobnić naruszenie zasady równego traktowania.
PrzykładZleceniobiorcy powierzono obsługę bazy danych i z tytułu tej pracy otrzymuje 1.500 zł miesięcznie. Takie samo zadanie wykonuje także inna osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, która otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.000 zł.
Zleceniobiorca zarabiający mniej, jeśli uzna, że ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną została naruszona wobec niego zasada równego traktowania - będzie musiał uprawdopodobnić ten fakt. Natomiast to zleceniodawca będzie musiał wykazać, że przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia zleceniobiorcy nie kierował się żadnym z niedozwolonych kryteriów, a jedynie obiektywnymi przesłankami (jak np. poziom wykształcenia, jakość świadczonej pracy czy doświadczenie).
Przewidziany w projekcie ustawy termin przedawnienia roszczeń z tytułu naruszenia zasad równego traktowania wynosić ma 3 lata od dnia powzięcia przez poszkodowanego wiadomości o naruszeniu zasad równego traktowania - nie dłużej jednak niż 5 lat od zaistnienia zdarzenia stanowiącego naruszenie tej zasady.
Dodatkowe obowiązki pracodawców wobec osób niepełnosprawnych
Warto również zwrócić uwagę na zmiany, jakie ustawa ma wprowadzić do przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Omawiany projekt zakłada dodanie nowego art. 23a tej ustawy, zgodnie z którym pracodawca będzie musiał zapewnić niezbędne racjonalne usprawnienia dla osoby niepełnosprawnej:
- pozostającej z nim w stosunku pracy,
- uczestniczącej w procesie rekrutacji lub
- odbywającej szkolenie, staż, przygotowanie zawodowe albo praktyki zawodowe lub absolwenckie.
W świetle projektowanych przepisów „niezbędnym racjonalnym usprawnieniem” mają być konieczne w konkretnej sytuacji zmiany lub dostosowania do szczególnych, zgłoszonych pracodawcy potrzeb wynikających z niepełnosprawności danej osoby - o ile przeprowadzenie takich zmian lub dostosowań nie skutkowałoby nałożeniem na pracodawcę nieproporcjonalnie wysokich obciążeń (obciążenia te nie są nieproporcjonalne, jeżeli są w wystarczającym stopniu rekompensowane ze środków publicznych).
Jeśli pracodawca nie zastosuje się do tych przepisów, będzie to potraktowane jako naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu w rozumieniu przepisów art. 183a § 2-5 Kodeksu pracy.
Podstawa prawna:- rządowy projekt ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (druk sejmowy nr 3386).
