Prawo pracy - Personel od A do Z

W obecnym stanie prawnym renta z tytułu niezdolności do pracy i renta rodzinna ulegają zmniejszeniu, jeśli świadczeniobiorca osiąga przychód wyższy niż 70% przeciętnego wynagrodzenia, ale nieprzekraczający 130% tego wynagrodzenia. Jeżeli osoba pobierająca świadczenie zarabia powyżej 130% przeciętnego wynagrodzenia, wówczas prawo do emerytury lub renty ulega zawieszeniu. Obecne przepisy stwarzają więc dużą barierę dla emerytów i rencistów, którzy chcieliby podjąć pracę zarobkową, lecz w obawie przed zawieszeniem emerytury lub renty nie podejmują pracy.

Przygotowany przez resort pracy projekt przewiduje zmianę w art. 103 i art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z nim renta z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy byłaby wypłacana bez względu na wysokość przychodów z pracy zarobkowej. Renta rodzinna przysługująca osobie niezdolnej do pracy także byłaby wypłacana bez względu na wysokość zarobków. Projekt przewiduje, że bez względu na wysokość zarobków w pełnej wysokości byłyby również wypłacane renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.

Jeżeli jednak taka renta przysługiwałaby osobie uprawnionej jednocześnie do emerytury, to, tak jak jest to obecnie, prawo do pobierania półtorakrotnego świadczenia przysługiwałoby, pod warunkiem że świadczeniobiorca nie osiąga przychodów z pracy zawodowej.

Ministerialny projekt nie przewiduje zmian w zakresie wypłaty renty szkoleniowej. Świadczenie to przysługuje osobie, która utraciła zdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie, ale rokuje odzyskanie tej zdolności w innym zawodzie, po przekwalifikowaniu. Celem tego świadczenia jest umożliwienie takiej osobie uzyskania kwalifikacji do pracy w zawodzie, który będzie mogła wykonywać pomimo niepełnej sprawności. Ze względu na charakter tego świadczenia projekt utrzymuje zasadę, że osoba uprawniona do renty szkoleniowej nie będzie miała możliwości osiągania dodatkowego dochodu z pracy zarobkowej.

Konsekwencją zniesienia zasad zmniejszania i zawieszania wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy z FUS będzie wprowadzenie analogicznych zmian do:

• ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych,
• ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników,
• ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz
• ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy służb mundurowych.

Zmiany w zakresie uniezależnienia wypłacania renty z tytułu niezdolności do pracy od wysokości osiąganych przychodów spowodują także konieczność dokonania odpowiednich zmian w przepisach o rencie socjalnej.

Zgodnie z obecnie obowiązującym art. 10 ust. 6 i ust. 7 ustawy o rencie socjalnej, prawo do renty socjalnej zawiesza się za miesiąc, w którym zostały osiągnięte przychody podlegające obowiązkowi ubezpieczeń społecznych w łącznej kwocie wyższej niż 30% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS do celów emerytalnych, po zawiadomieniu przez osobę pobierającą rentę socjalną o przekroczeniu dopuszczalnego limitu dochodów.

Ministerstwo Pracy chce dostosować przepisy w zakresie zniesienia limitów zarobkowych dla rencistów do rozwiązań europejskich, przewidzianych w Konwencji nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej minimalnych norm zabezpieczenia społecznego, przyjętej w Genewie 28 czerwca 1952 r.

Projekt przewiduje ponadto, że podstawą obliczenia renty z tytułu niezdolności do pracy dla osoby urodzonej po 1948 r. będzie suma zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne i kapitału początkowego zapisanych na koncie osoby ubezpieczonej, prowadzonym przez ZUS.

Wysokość renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy obliczana nową metodą byłaby równa kwocie uzyskanej przez podzielenie kapitału zapisanego na indywidualnym koncie ubezpieczonego przez dalsze trwanie życia osoby w wieku 60 lat. Renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosiłaby 75% tej kwoty. W przypadku podlegania przez rencistę ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym po przyznaniu renty, przysługująca mu renta byłaby powiększana o kwotę wynikającą z podzielenia składek emerytalnych zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu ustalenia prawa do renty przez dalsze średnie trwanie życia ustalone dla osób w wieku 60 lat.

Nowe zasady ustalania wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy byłyby stosowane do ubezpieczonych urodzonych po 1948 r., którzy wniosek o rentę zgłoszą po wprowadzeniu w życie proponowanych zmian.

Osoby, które w dniu wejścia w życie nowych przepisów miałyby ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, oraz osoby, którym na podstawie art. 61 ustawy o emeryturach i rentach przywrócono prawo do renty obliczonej według dotychczasowych zasad, zachowają prawo do renty w dotychczasowej wysokości. Projekt przewiduje też okres przejściowy, w którym renty będą obliczane metodą mieszaną, tzn. w części według starych, a w części według nowych zasad. Metoda ta byłaby stosowana do obliczania renty dla osób, które wniosek o to świadczenie złożą w latach 2011-2015.

Projekt przewiduje również podwyższenie wymiaru rent rodzinnych. Obecnie, jeśli do renty rodzinnej uprawniona jest:

• 1 osoba - otrzymuje ona 85% świadczenia przysługującego zmarłemu,
• 2 osoby - otrzymują one 90% świadczenia,
• 3 osoby lub więcej osób - 95% świadczenia.

Projekt zmian przewiduje, że renta rodzinna przysługująca 1 osobie wynosić będzie 90% świadczenia przysługującego zmarłemu, 2 osobom - 95%, a 3 lub więcej - 100%.

Nowe zasady dotyczące wysokości rent rodzinnych byłyby stosowane do wszystkich wniosków o rentę rodzinną, złożonych począwszy od 1 stycznia 2011 r.

Zgodnie z planami resortu pracy projekt zmian w ustawie o emeryturach i rentach z FUS ma wejść w życie 1 stycznia 2011 r.

Resort pracy przygotował także drugi projekt nowelizacji ustawy emerytalnej. Ten z kolei zakłada m.in. przywrócenie obowiązku rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą w celu podjęcia pobierania przez ubezpieczonego emerytury, do której nabył prawo w trakcie zatrudnienia.

Przypomnijmy, że obowiązek ten został uchylony 8 stycznia 2009 r. na mocy ustawy z 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych. Przed jej wejściem w życie pracownik, który nabył prawo do emerytury w trakcie zatrudnienia, aby móc podjąć pobieranie świadczenia - musiał rozwiązać stosunek pracy z dotychczasowym pracodawcą. W przeciwnym razie ZUS automatycznie zawieszał prawo do emerytury; bez względu na wysokość osiąganego z z tytułu zatrudnienia przychodu.

Teraz Ministerstwo Pracy powraca do tego pomysłu, argumentując, że w czasach kryzysu gospodarczego i gwałtownie spadającej liczby miejsc pracy proponowane rozwiązanie pozwoli na odzyskanie miejsc pracy, które obecnie są zajmowane przez emerytów.