Prawo pracy - Personel od A do Z

» wyszukiwanie zaawansowane
Zarejestruj sięAby skorzystać
z pełnej wersji serwisu

Prawo do wolnej niedzieli

W niektórych firmach praca musi być świadczona również w niedziele. Należy wówczas pamiętać o zasadzie, która gwarantuje pracownikowi co najmniej raz na cztery tygodnie niedzielę wolną od pracy. Piszemy, jak w praktyce powinno wyglądać wypełnianie tego obowiązku, odpowiadając na wątpliwości i pytania pracodawców. Sprawdźcie, jak prawidłowo sporządzać harmonogramy czasu pracy, by nie narazić się na grzywnę za naruszenie prawa pracownika do wolnej niedzieli.

Jak należy interpretować art. 15112 kodeksu pracy mówiący o tym, iż pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać co najmniej raz na 4 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy? Czy należy systematycznie wyznaczać dokładnie co czwartą niedzielę wolną, czy też może to być np. pierwsza i ósma niedziela w analizowanym 2-tygodniowym wycinku harmonogramu pracy?

Raz na 4 tygodnie niedziela wolna od pracy

Pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać co najmniej raz na 4 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy (art. 15112 zd. 1 kp). Oznacza to, że w każdym czterotygodniowym odcinku czasu pracy pracownik powinien mieć zapewnioną wolną niedzielę. Nie ma przy tym znaczenia, czy jest to pierwsza, czy ostatnia niedziela wolna od pracy w ramach kolejnych czterech tygodni. Inaczej było w poprzednim stanie prawnym, tj. przed 1 stycznia 2004 r., gdy przepis przewidywał konieczność zapewnienia pracownikowi „co trzeciej niedzieli wolnej od pracy”, a nie niedzieli wolnej od pracy „co najmniej raz na 4 tygodnie”.

Dla pracodawców - większa elastyczność

Dlatego w literaturze podkreśla się, że art. 15112 kp obowiązujący w brzmieniu po 1 stycznia 2004 r. daje pracodawcom większą elastyczność (zob. np. M. Nałęcz w: W. Muszalski (red.), Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007, s. 700; A. Sobczyk w: B. Wagner (red.), Kodeks pracy. Komentarz, wyd. IV, ODDK Sp. z o.o., Gdańsk 2008, s. 688), ale pogorsza sytuację prawną pracowników (J. Iwulski, W. Sanetra, Komentarz do Kodeksu pracy, wyd. 1, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2009, s. 850).

P. Wojciechowski napisał wprost, że jego zdaniem nie ma przeszkód prawnych, by „odstępy czasowe między wolnymi niedzielami wynosiły nawet 6 tygodni, gdy niedziela wolna od pracy rozpoczyna jeden przedział 4-tygodniowy, a kończy drugi” (zob. A. Patulski (red.), G. Orłowski (red.), Kodeks pracy. Komentarz dla menedżerów HR, ODDK Gdańsk 2009, s. 561).

Nie ma przeszkód, by pracodawca wyznaczył w harmonogramie pierwszą i ósmą z kolei niedzielę wolną od pracy, zamiast wskazywać systematycznie co czwartą niedzielę wolną.

Wyjątek: system weekendowo-świąteczny

Niestety, jako jedyny wyjątek od zasady, że raz na cztery tygodnie pracownik powinien korzystać z niedzieli wolnej od pracy art. 15112 kp w zd. 2 ustanawia pracę weekendowo-świąteczną (art. 144 kp), rezygnując z wcześniejszego wyjątku, którym była praca w ramach czterobrygadowej organizacji pracy.

Oto przykładowy, prawidłowy - zdaniem zacytowanych komentatorów - harmonogram czasu pracy.

Harmonogram 1

3.01

10.01

17.01

24.01

31.01

7.02

14.02

21.02

28.02

7.03

14.03

21.03

28.03

4.04

11.04

18.04

8

W

8

8

8

8

8

W

W

8

8

8

8

8

8

W

Zdaniem autorki bezpieczniej jest przyjąć wykładnię, iż co czwarta niedziela powinna być wolna od pracy dla pracownika, czyli, że po trzech kolejnych pracujących niedzielach zaplanowanych w harmonogramie jako dni pracujące lub faktycznie przepracowanych przez pracownika zgodnie z ewidencją czasu pracy, pracownik powinien otrzymywać niedzielę wolną. Niekiedy inspektorzy pracy przyjmują tę bardziej restrykcyjną wykładnię. Wszelkie dostępne na rynku komentarze Kodeksu pracy przedstawiają jednak stanowisko zaprezentowane powyżej, korzystniejsze dla pracodawcy.

Uwaga!

Uwaga!
Należy pamiętać, że wolna niedziela musi obejmować czas od godz. 6.00 w niedzielę do godz. 6.00 następnego dnia, chyba że u pracodawcy została wyznaczona inna godzina definiująca niedzielę.

Czy udzielanie co czwartej niedzieli wolnej odbywa się w ramach przyjętego okresu rozliczeniowego?

Okresy 4-tygodniowe należy liczyć niezależne od długości okresu rozliczeniowego. W przeciwnym razie nie byłyby bowiem brane w ogóle pod uwagę dni, które przypadałyby na koniec okresu rozliczeniowego i nie stanowiły pełnego tygodnia. Nie ma zatem znaczenia, czy okres kolejnych 4 tygodni przypada na przełomie okresu rozliczeniowego, czy też w nim się mieści. Dlatego w literaturze przyjmuje się, że „rytm, w jakim pracownikowi będzie udzielana wolna niedziela, jest niezależny od okresów rozliczeniowych i w zasadzie powinien być odnoszony do układu roku kalendarzowego” (zob. Ł. Pisarczyk w: L. Florek (red.) Kodeks pracy. Komentarz, wyd. 5, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2009, s. 853). Najbezpieczniej jest zatem liczyć kolejne 4 tygodnie, począwszy od pierwszej niedzieli w danym roku kalendarzowym (tak jak w przedstawionym harmonogramie 1).

Czy fakt korzystania przez pracownika w niedzielę z urlopu bądź zwolnienia lekarskiego powoduje, iż zrealizowany jest wynikający z art. 15112 kp obowiązek pracodawcy udzielenia pracownikowi niedzieli wolnej?

Celem art. 15112 kp jest zapewnienie pracownikowi czasu wolnego. Pracodawca powinien go zatem zaplanować w harmonogramie. Na dzień harmonogramowo wolny od pracy nie można udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego. Oznacza to, że jeśli pracownik wykorzystuje urlop wypoczynkowy w niedzielę, niedziela ta była zaplanowana jako dzień pracy. Jeżeli pracownik ten nie ma jednocześnie w harmonogramie żadnej innej niedzieli wolnej od pracy w obrębie 4 tygodni, obowiązek pracodawcy z art. 15112 kp zostaje naruszony. W takim przypadku osobie odpowiedzialnej za takie planowanie harmonogramów grozi kara grzywny. Stanowi to bowiem naruszenie praw pracowniczych.

Harmonogram 2

3.01

10.01

17.01

24.01

31.01

7.02

14.02

21.02

28.02

7.03

14.03

21.03

28.03

4.04

11.04

18.04

8

8

8

8

8

8

8

W

W

8

8

8

8

8

8

W

Ewidencja

3.01

10.01

17.01

24.01

31.01

7.02

14.02

21.02

28.02

7.03

14.03

21.03

28.03

4.04

11.04

18.04

8

8

UrW

8

8

8

8

W

W

8

8

8

8

8

8

W

Wniosek: W okresie 3.01-24.01 pracownik nie miał zapewnionej niedzieli wolnej od pracy.

Inaczej jest w przypadku zwolnienia lekarskiego. Jeśli pracownik ma zaplanowaną w harmonogramie niedzielę wolną w kolejnych 4 tygodniach i w taką niedzielę zachoruje, to należy przyjąć, iż obowiązek pracodawcy wynikający z art. 15112 kp został spełniony. Pracownik nie wykonywał bowiem pracy w tę niedzielę i według harmonogramu nie miał jej wykonywać.

Harmonogram 3

3.01

10.01

17.01

24.01

31.01

7.02

14.02

21.02

28.02

7.03

14.03

21.03

28.03

4.04

11.04

18.04

8

W

8

8

8

8

8

W

W

8

8

8

8

8

8

W

Ewidencja

3.01

10.01

17.01

24.01

31.01

7.02

14.02

21.02

28.02

7.03

14.03

21.03

28.03

4.04

11.04

18.04

8

ZwL

8

8

8

8

8

W

W

8

8

8

8

8

8

W

Wniosek: W okresie 3.01-24.01 pracownik miał zapewnioną niedzielę wolną od pracy.

Jeżeli jednak pracownik ma zaplanowaną pracę we wszystkie 4 kolejne niedziele i na jedną z nich przypadnie zwolnienie lekarskie, to mimo iż pracownik w tę niedzielę faktycznie nie wykonywał pracy, taki harmonogram jest sporządzony z naruszeniem art. 15112 kp, za co osobie go sporządzającej grozi grzywna.

Harmonogram 4

3.01

10.01

17.01

24.01

31.01

7.02

14.02

21.02

28.02

7.03

14.03

21.03

28.03

4.04

11.04

18.04

8

8

8

8

8

8

8

W

W

8

8

8

8

8

8

W

Ewidencja

3.01

10.01

17.01

24.01

31.01

7.02

14.02

21.02

28.02

7.03

14.03

21.03

28.03

4.04

11.04

18.04

8

ZwL

8

8

8

8

8

W

W

8

8

8

8

8

8

W

Wniosek: W okresie 3.01-24.01 pracownik nie miał zapewnionej niedzieli wolnej od pracy.

Czy fakt korzystania w niedzielę z dnia wolnego udzielonego w zamian za pracę w innym dniu wolnym od pracy powoduje, iż zrealizowany jest wynikający z art. 15112 kp obowiązek pracodawcy udzielenia pracownikowi niedzieli wolnej?

Niedziela nie może być wyznaczona jako dzień wolny w zamian za pracę w szóstym dniu tygodnia. Może być wyznaczona jako dzień wolny w zamian za pracę w inną niedzielę. Jeżeli będzie to dokonywane już w harmonogramie, to taka niedziela jako wolna od pracy pozwoli spełnić pracodawcy obowiązek wynikający z art. 15112 kp. Gdy w harmonogramie pozostanie niedzielą pracującą, ale inna niedziela będzie w nim wyznaczona jako wolna w trakcie 4-tygodniowego okresu, obowiązek pracodawcy zostanie spełniony. Jeśli jednak w harmonogramie będą 4 kolejne pracujące niedziele, a w ewidencji okaże się, że jedna z nich była wolna od pracy ze względu na udzielenie dnia wolnego w zamian za pracę w innym dniu, art. 15112 kp zostanie naruszony.

Zarówno na etapie planowania (harmonogram), jak i wykonania pracy (ewidencja) musi być zachowany obowiązek zapewnienia pracownikowi raz na 4 tygodnie niedzieli wolnej od pracy.

Jak z obowiązkiem wynikającym z art. 15112 kp (zapewnienie co czwartej niedzieli wolnej od pracy) radzą sobie firmy pracujące w 4-brygadowej organizacji pracy?

Firmy pracujące w czterobrygadowej organizacji pracy tworzą indywidualne harmonogramy czasu pracy, w których „wyciągają” po kilku pracowników z dnia pracującego (bez uszczerbku dla biznesu) i udzielają im w tym dniu dnia wolnego. Takie planowanie czasu pracy jest w wielu firmach konieczne ze względu na mandaty, które wcześniej zapłacili kierownicy. Z tego powodu ten przepis jest przestrzegany, zwłaszcza w firmach produkcyjnych, w których występuje zwiększone ryzyko wypadkowe.

Czy kierownicy komórek organizacyjnych mogą zmieniać harmonogramy podległych im pracowników w trakcie trwania okresu rozliczeniowego:

  • z powodu pilnych potrzeb pracodawcy,
  • na prywatną prośbę pracownika?

Jeśli jesteś zarejestrowanym użytkownikiem,
zapraszamy do zalogowania

Nie jesteś jeszcze czytelnikiem publikacji
"Prawo pracy - Personel od A do Z" ?

Tylko w naszej publikacji z dostępem on-line znajdziesz:

  • zasady i wyjątki dotyczące aktualnych problemów prawa pracy,
  • życiowe przykłady liczbowe i opisowe, które wyjaśnią Ci problemowe zagadnienia – zarówno te typowe, jak i nietypowe,
  • informacje o wchodzących zmianach, abyś mógł spokojnie i na czas na nie zareagować,
  • instrukcje krok po kroku, byś po kilku chwilach miał zupełną pewność, co i jak zrobić

  • W serwisie:

    Aktualny numer Aktualny numer Archiwum numerów Archiwum numerów Tematyka Tematyka O poradniku O poradniku Regulamin Regulamin Reklama Reklama Aktualny numer Archiwum numerów Tematyka O poradniku Regulamin Reklama
Copyright © Prawo pracy - Personel od A do Z

Strona używa plików cookies.

Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.